OEGANDA - Kampeerreis - 16 dagen

Oeganda heeft een oppervlakte van 236.000 km² (7,7 maal België) en telt 32 miljoen inwoners. De bevolkingsgroei in Oeganda ligt op 3,7 procent (2003-2015) procent en hoort tot een van de hoogste in de wereld. Deze groei is het directe gevolg van sterk verbeterde medische voorzieningen (o.a. het afnemen van moeder-kindsterfte) en het hoge geboortecijfer (gemiddeld bijna zeven kinderen per vrouw). Oeganda kreeg wereldwijd bekendheid door de succesvolle aanpak van aids. Het was het eerste land in Afrika dat het aidsprobleem onderkende en met voorlichting- en bewustwordingscampagnes begon. Hoewel meer dan een driekwart van de Oegandezen dagelijks minder dan één dollar te besteden heeft, is er in Oeganda (buiten de van goede infrastructurele voorzieningen verstoken crisisgebieden) zelden hongersnood. Voor een deel komt dat door de enorme vruchtbaarheid van de grond: in grote delen van het land kan meerdere keren per jaar geoogst worden. Ongeveer 80 procent van de bevolking werkt in de landbouwsector (slechts dertien procent van de mensen woont in steden), het grootste gedeelte van de landbouwproductie is bestemd voor de binnenlandse markt en eigen gebruik. Belangrijke exportproducten zijn koffie, thee, verse snijbloemen, tabak en visfilet.

Oeganda kent ongeveer veertig verschillende bevolkingsgroepen waarvan de Baganda (17 procent) de grootste groep vormt. Andere bevolkingsgroepen zijn: Ankole (8 procent), Basoga (8 procent), Iteso (8 procent), Bakiga (7 procent), Langi (6 procent), Rwanda (6 procent), Bagisu (5 procent), Acholi (4 procent), Lugbara (4 procent), Batoro (3 procent), Bunyoro (3 procent), Alur (2 procent), Bagwere (2 procent), Bakonzo (2 procent), Jopodhola (2 procent), Karamojong (2 procent) en Rundi (2 procent). Iedere groep heeft haar eigen taal, geloof en gebruiken.
De chaos waarin het land na de onafhankelijkheid terecht kwam, werd echter niet zozeer veroorzaakt door de grote verscheidenheid aan bevolkingsgroepen maar door de tegenstelling tussen noord en zuid. De Oegandezen in het noorden werkten vooral in het leger en op grote plantages. De Bantoevolkeren in het zuiden hielden zich vooral bezig met winstgevende koffieverbouw en namen de belangrijkste plaatsen in binnen de overheidsinstellingen, het onderwijs, de vrije beroepen en het bedrijfsleven. Het noorden werd later gekolonialiseerd, moderne voorzieningen kwamen hier moeizaam op gang. Het zuiden kende onder Brits heerschappij een grote economische bloei, het ging hen voor de wind.

De telecomrevolutie is aan Oeganda zeker niet voorbij gegaan. Tot in de verste uithoeken kunnen Oegandezen tegenwoordig (mobiel) telefoneren. Ook op bijna alle voor toeristen interessante plaatsen is thans netwerk beschikbaar. Dat de concurrentie groot is zie je onderweg aan de kleuren van de huizen. Geel is van MTN, blauw van Uganda Telecom, rood-wit van Warid, oranje is van Orange en felroze van Zain. Met een abonnement van Vodafone of KPN kun je zonder problemen gebruik maken van de diensten van bijvoorbeeld MTN. Als je veel lokaal wilt bellen, kun je het beste een pay as you go-simkaart aanschaffen. Voor een relatief laag bedrag heb je dan je eigen prepaid Oegandees telefoonnummer. Overal in het land kun je belkaarten kopen om je beltegoed op te waarderen.
Niet alleen in Kampala maar ook in steden en grotere dorpen buiten de hoofdstad vind je internetcafés. Op enkele plaatsen in Kampala (bijvoorbeeld in Café Pap aan Parliament Ave en bij de luxe hotels) hangt wireless internet in de lucht. Met de nieuwe glasvezelkabel die in 2010 vanuit Mombasa het land binnenkwam, zal omstreeks 2011 een veel snellere verbinding mogelijk zijn.

Dominant in het landschap zijn de bomen met bananen die gebruikt worden om matoke te bereiden. Met name in het zuiden en westen van het land is deze gekookte bananenpuree de basis van iedere lokale maaltijd. Vaak wordt naast de matoke wat gekookte groente, een dunne saus van bonen of pinda’s en, in betere kringen, gestoofd rundvlees of kip geserveerd. In het noorden worden in plaats van de bananen vaak verschillende varianten van gekookte cassave op tafel gezet. Wie daar geen enkele behoefte aan heeft, kan in restaurantjes desgewenst ook rijst of aardappelen krijgen. In Kampala en andere grotere steden wordt uiteraard ook westers voedsel geserveerd. Om gezondheidsredenen is het aan te raden rauwe groenten, zoals sla, alleen bij de duurdere hotels en restaurants te gebruiken. Daar kun je ervan op aan dat een en ander is gewassen in gezuiverd water. Op straat, bijvoorbeeld in dorpjes langs de doorgaande autoroutes, ligt voor passanten de hele dag geroosterd vlees (muchomo) klaar op de barbecue. Meestal geit of kip. Houd er rekening mee dat het heerlijk geurende een paar uur in de zon kan hebben gelegen en dat niet ieders maag er tegen bestand is.
Voor, na en tijdens het eten, drinken Oegandezen vaak bier. Het land telt enkele grote brouwerijen die tot in de verste uithoeken van het land hun producten aanleveren. Het is niet vanzelfsprekend dat het bier koud wordt geserveerd. Behalve gebotteld bier wordt veel zelf gebrouwen bananen- of casavebier gedronken.

Behalve christelijke en islamitische hoogtijdagen viert men in Oeganda een aantal nationale feestdagen. Op 26 januari is het NRM-dag, die herinnert aan de dag in 1986 dat Yoweri Museveni met zijn National Resistance Army Kampala overnam en de orde herstelde. NRM-dag wordt met veel militair ceremonieel vertoon gevierd. Op 8 maart is het Internationale Vrouwendag, op 3 juni Martelarendag en op 9 juni Nationale Heldendag. Op 9 oktober wordt Onafhankelijkheidsdag gevierd. In ieder klein dorpje drommen scholieren, overheidsdienaars en hoogwaardigheidsbekleders samen op het plaatselijke plein of sportveld. Er worden liederen gezongen en parades afgenomen.

Oegandezen zijn over het algemeen erg beleefd, op Britse leest geschoeid. Een gesprek kan niet beginnen voordat uitvoerig geïnformeerd is naar het welbevinden van de ander. ‘How are you?’ is het eerste zinnetje dat kinderen op hun school leren en een mzungu (blanke) wordt deze vraag dan ook meer dan eens gesteld. Altijd beleefd antwoorden natuurlijk.
In de Oegandese maatschappij geldt nog een sterke hiërarchie die vooral te merken is tijdens ontmoetingen met belangrijke lokale autoriteiten of belangrijke zakenlui. Het wordt niet op prijs gesteld als de gast in een gesprek al te veel initiatief toont. Al duurt het onderhoud nog zo lang, de gastheer bepaalt de orde.
Het is voorts aan te raden netjes gekleed te gaan. Oegandezen doen zelf hun best er goed gekleed en goed gekapt uit te zien. Om westerlingen die er te casual of in versleten kleren bijlopen moeten Oegandezen smadelijk lachen. Vooral de stereotiepe backpacker met lang ongewassen haar en gaten in de broek, geniet bij Oegandezen weinig respect. Hoewel het overdag warm kan zijn, is het volstrekt not done om in het openbaar met ontbloot bovenlijf rond te lopen. Ook voor vrouwelijke toeristen geldt dat Oegandezen het niet op prijs stellen als ze er al te bloot bijlopen. Zeker in de dorpjes en stadjes upcountry dien je schouders en knieën te bedekken.

Meer informatie over culturele verschillen en omgangsvormen vind je in het boekje TE GAST IN Oeganda (te bestellen via www.tegastin.nl)

Oeganda ligt op de evenaar en kent in de meeste delen van het land een tropisch klimaat. De temperatuur is door de gemiddelde hoogte van 1200 meter evenwel zeer dragelijk. Het is overdag meestal tussen de 25 en 30˚ C. Een briesje uit de hooggebergten in het westen en in het oosten van het land zorgt in die regio’s voor wat verkoeling. In de kustplaats Entebbe is het dankzij het Victoriameer vaak wat frisser dan in het nabijgelegen Kampala. Houd rekening met de enorme kracht van de zon op de evenaar. Bij wandelingen op het midden van de dag in open zon is het verstandig iets op het hoofd te zetten. Gedurende de twee regentijden, globaal van maart tot mei en van begin oktober tot eind november, is het handig een paraplu bij de hand te hebben. Tamelijk plotseling kan het weer in deze maanden omslaan en valt het water met bakken uit de hemel. Maar ook buiten de regenseizoenen verrast de regen soms, met korte maar fikse buien.

Oeganda ligt grotendeels op een hooggelegen plateau, tussen twee takken van het Oost-Afrikaanse slenkensysteem. Slechts een klein gedeelte bestaat uit laagland. In het oosten op de grens met Kenia ligt het Elgongebergte met als hoogste top Wagagai (4321 meter) en in het westen tegen de grens met Congo ligt het Ruwenzorigebergte met de Margherita (5110 meter) als hoogste piek. Beide bergketens zijn van groot belang voor de watervoorziening van het land en de koffieproductie. De Oost-Afrikaanse Slenk vindt zijn oorsprong in Turkije en loopt via de Dode Zee en de Rode Zee naar Ethiopië waar deze zich splitst in een oostelijk en westelijk gedeelte. De westelijke arm buigt richting Uganda weer terug naar Tanzania. Het Albertmeer en Georgemeer met hun vele verschillende soorten vissen en vogels zijn door deze aardbeweging ontstaan. Het Victoriameer is het grootste zoetwaterbekkens van Afrika en ligt voor 43 procent in Oeganda, de rest behoort aan Tanzania en Kenia. Het is mede verantwoordelijk voor de overvloedige regenval die het land zo vruchtbaar maakt. Evenals de talloze rivieren die het land doorkruisen en waarvan de Nijl de bekendste is. In Centraal-Oeganda, in het gebied waar de Nijl het Kyogameer doorsnijdt, komen veel moerassen voor. Het grootste gedeelte van Oeganda bestaat uit vochtige en droge savanne en op sommige plaatsen vind je zelfs tropisch regenwoud. Oeganda bezit verschillende nationale parken en wildparken. Neushoorns zijn er niet meer wel olifanten, apen, leeuwen, meer dan 600 verschillende vogelsoorten en de zeldzame berggorilla’s.

Ongeveer tweederde van de bevolking is christen waarvan ongeveer de helft rooms-katholiek en de andere helft protestant (Anglicaans-Oegandese kerk) is. Het hindoeïsme en de islam winnen aan populariteit door de terugkeer van Aziaten. Daarnaast zijn er de aanhangers van verscheidene traditionele natuurgodsdiensten die ondanks alle verschillen toch een aantal gemeenschappelijke kenmerken hebben. De vooroudergeesten, die nauw betrokken zijn bij het wel en wee van de levenden. Het belang van bloedoffer, dat zorgt voor de verbintenis tussen mensen en bovennatuur. De gave van voorspellen om onheil te bestrijden en genezing te bevorderen. En de overgangsrituelen, die mijlpalen en bijzondere gebeurtenissen markeren: zwangerschap en geboorte, het bereiken van volwassenheid, huwelijk en dood.

Hoewel in Oeganda veel verschillende talen (gebonden aan de betreffende stam) worden gesproken, is alleen het Engels een officiële taal. Ook Oegandezen onderling communiceren vaak in het Engels wanneer ze niet uit dezelfde regio komen. Dankzij het goede lager onderwijs weet bijna iedereen zich behoorlijk in die taal te redden. De taal van de Baganda rondom Kampala, het Luganda, wordt eveneens tamelijk veel gesproken. Het Swahili heeft, in tegenstelling tot in Kenia, in Oeganda nooit veel voet aan de grond gekregen. Maar met de verdergaande Oost-Afrikaanse eenwording zal Swahili in de toekomst ongetwijfeld belangrijker worden.

Ambassade van de Republiek Oeganda
Tervurenlaan 317
1150 Brussel
T 0032 02 7625825
F 0032 02 7630438

Belgische Ambassade in Oeganda
Rwenzori House (3th Floor), Lumumba Avenue plot 1, Kampala,
T 00256 414 349559,
F 00256 414 347.212
I www.diplomatie.be/kampalanl

Aangezien je een rondreis maakt waarbij je regelmatig je tas in- en uitpakt is het handig om een roltas of een rugzak met inwendig frame te gebruiken. Geen koffer of een rugzak met uitwendig frame. Deze kunnen schade toebrengen aan de bagage van je reisgenoten en zijn bovendien moeilijker te stapelen in de truck. Probeer niet meer dan 13 kg aan bagage mee te nemen; je kunt tijdens de reis altijd zelf het één en ander uitwassen (neem zo'n handige tube wasmiddel mee!). Ook is het vaak mogelijk tegen een vergoeding de was te laten doen. Verder is een klein rugzakje, een zgn. "day-pack", voor je handbagage ook handig.

Neem zoveel mogelijk katoenen kleding mee, die niet te zwaar is, goed tegen een stootje kan en makkelijk te wassen is. Wij raden je aan een stel warme- en winddichte kleren mee te nemen want het kan behoorlijk afkoelen. De zon is scherp in Afrika dus vergeet niet een hoofddeksel mee te nemen. Over het algemeen loopt men op slippers (ook handig voor het douchen), sandalen of sportschoenen of gewoon wat het lekkerst zit.
Respecteer de waarden en normen van de lokale bevolking. Topless zonnen is uit den boze en ook mannen kunnen niet zomaar in hun blote buik rond gaan lopen. Als je ergens op bezoek gaat of rondloopt door een dorp, zorg dan dat je schouders bedekt zijn en dat je niet in te korte broeken of jurken rondloopt. We raden ten sterkste af kleding van militaire makelij of daarop lijkende kleding mee te nemen. Je kunt hier problemen mee krijgen bij grensovergangen en met politie en militairen.

Denk ook aan de volgende artikelen:
-een (warme) slaapzak met een lakenzak. Deze laatste is tijdens de reis makkelijker schoon te houden dan een slaapzak.
- handdoeken
- zaklantaarn
- reservebatterijen
- reiswekker
- zonne- en/of reservebril; het dragen van (m.n. harde) contactlenzen is soms moeilijk door het stof. (vergeet de contactlensvloeistof niet!)
- veldfles
- plastic (vuilnis)zakken om je kleding schoon te houden
- doucheslippers
- makkelijke en lichte loopschoenen of sandalen
- stevige, halfhoge en dichte (niet te zware) wandelschoenen met een goed profiel
- toilettas met o.a. zonnebrand, lippencrème, tampons, scheermesjes, tandpasta, wetties/toiletpapier
- zwemkleding
- een theedoek voor de afwas
- een verrekijker kan, met name in de wildparken, veel plezier geven.
- evt. oordoppen

Een klamboe is niet noodzakelijk. De tent, indien je deze goed gesloten houdt, kan je als klamboe beschouwen. Waterzuiveringsmiddelen zijn niet nodig, overal kan je veilig drinkwater in flessen kopen.

Voor de gorillatocht zijn de volgende zaken absoluut noodzakelijk:
- stevige wandelschoenen of bergschoenen
- regenkleding
- warme kleding
- fotorolletjes van 800 tot 1600 ASA

Normaal gesproken komt er in Oeganda 240 volt uit de stopcontacten. Van tijd tot tijd wordt het stroomnet evenwel geconfronteerd met pieken naar boven en naar beneden. Dit is niet bevorderlijk voor elektrische apparatuur, zoals computers. Om Europese stekkers te kunnen gebruiken, dien je over een Britse verloopplug te beschikken. Omdat de stroom nogal eens uitvalt of uit besparingsoverwegingen wordt uitgeschakeld, is het nuttig ’s avonds een zaklantaarn bij de hand te houden. www.kropla.com

Het geven van een fooi is geen standaardpraktijk, al wordt het altijd erg gewaardeerd. In restaurants in Kampala ontvangt het doorgaans slecht betaalde bedienend personeel graag een fooi van rond de vijf procent. Voor chauffeurs en gidsen bij populaire toeristische attracties is een fooi een wezenlijk onderdeel van hun beloning. In veel door de gemeenschap opgezette restaurants en ecolodges, wordt boven op de reguliere prijs een vast bedrag in rekening gebracht dat bedoeld is als bijdrage aan de ontwikkeling van het dorp.

Oegandezen houden er niet van om spontaan gefotografeerd te worden, vooral niet als ze hard aan het werk zijn en geen schone kleding dragen. Vraag daarom altijd vooraf om toestemming als je iemand wilt fotograferen. Soms laten mensen zich voor een kleine vergoeding fotograferen. Als je géén toestemming krijgt, probeer dan vooral niet stiekem te fotograferen. Als je gesnapt wordt, raak je geheid in de problemen. Het fotograferen van vliegvelden, legerbarakken, militaire voertuigen, overheidsgebouwen, verbindingsmasten en dergelijke is sowieso verboden.
Batterijen voor de fotocamera kun je het beste meenemen van huis, want in Oeganda zijn ze erg prijzig. Bij vrijwel iedere accommodatie en in veel nationale parken kunnen batterijen worden opgeladen. Meestal gratis, soms tegen een kleine vergoeding. Zorg voor de juiste verloopstekker.

Omdat in heel Oeganda malaria heerst, is het verstandig vooraf bij huisarts of bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen (www.itg.be) nauwgezet navraag te doen naar goede preventieve maatregelen. Een vaccinatie tegen gele koorts is verplicht. Hoewel hier zelden naar gevraagd wordt, moet je bij aankomst in Oeganda een bewijs van deze inenting kunnen tonen. Verdere vaccinaties zijn niet verplicht, maar inentingen tegen DTP en Hepatitis-A (geelzucht) worden aangeraden.

Neem een kleine reisapotheek mee met daarin o.a. jodium, pleisters, sterilon en middelen tegen koorts, diarree, verstopping, insectenbeten, zonnebrand en eventueel een middel tegen reisziekte. Denk ook aan een tekentang, thermometer (onbreekbaar), ORS (Oral Rehydration Salts, tegen uitdroging) en vitaminetabletten. Voor de hygiëne op reis o.a. een flesje desinfecteergel (daarmee kun je zonder water en zeep je handen wassen), ontsmettingsdoekjes en condooms. Als je naar een malariagebied gaat, denk dan aan anti-malaria tabletten en een geïmpregneerd muskietennet. Bovenstaande lijst is niet volledig.

Zorg dat je tijdens de reis het vaccinatieboekje en bloedgroepgegevens bij je hebt. Handig om mee te nemen is het Europees medisch paspoort, een document waarmee je in urgente situaties veel problemen kan voorkomen. Het paspoort is opgesteld in elf talen, waardoor de hulpverlener (in het buitenland) eenvoudig de gegevens van de patiënt, zijn of haar ziekten, aandoeningen en medicijngebruik kan opzoeken. Ook is vermeld wie de behandelende arts is en wie er in dringende gevallen gewaarschuwd kan worden. Het medisch paspoort is onder andere verkrijgbaar bij de huisarts of het Tropisch Instituut.

Bij aankomst is het zaak de tijd te nemen om te acclimatiseren. Probeer na aankomst het lokale levensritme over te nemen. Uiteraard voor zover het reisschema dat toelaat. Sta vroeg op, neem tussen de middag een paar uur rust en ga bijtijds naar bed. De straling van de zon in de (sub)tropen is bijzonder sterk. Wees dus voorzichtig met zonnen en zet bij uitstapjes in de volle zon iets op je hoofd. Omdat je in de droge hitte ongemerkt veel vocht verliest, moet je steeds veel blijven drinken en wat extra zout op je eten strooien. Warme dranken zijn over het algemeen beter dan ijskoude. Je maag en darmen worden dan minder belast. Het water uit de kraan kun je beter niet drinken. Flessen gezuiverd drinkwater zijn bijna overal te koop. Mocht je diarree krijgen, let er dan vooral op dat je het extra vochtverlies compenseert: veel (slappe) thee, mineraalwater of eventueel cola zonder prik. Het zouttekort kun je opheffen met ORS (Oral Rehydration Salts) of bouillon. Het heeft geen zin bij buikloop te vasten. Door niet te eten geef je je maag en darmen wel rust, maar verzwakt je lichaam nog meer.

In de grote steden zijn uitstekende particuliere ziekenhuizen. Buiten de steden vind je eenvoudige klinieken met doorgaans goed gekwalificeerde artsen die meestal uitstekend Engels spreken.

Per persoon mag je één liter sterke drank, een halve liter parfum en 250 gram tabak (200 sigaretten of vijftig sigaren) belastingvrij invoeren.

Er geldt een uitvoerverbod voor souvenirs die gemaakt zijn van beschermde dier- of plantensoorten. Tot deze soorten behoren onder meer koralen, grote schelpen, (zee)schildpadden, slangen, krokodillen, hagedissen, papegaaien, vlinders, orchideeën en cactussen. Toch worden er in Oeganda producten te koop aangeboden waarin (delen) van bedreigde dier- en plantensoorten zijn verwerkt: tassen, riemen, schoenen, sieraden e.d. Let er bij de aankoop van dit soort souvenirs op dat het een geldig CITES-certificaat heeft. Nederland en België zijn aangesloten bij de Washington Conventie (Verdrag over de Internationale Handel in Bedreigde Soorten, afgekort als CITES) en treden streng op tegen overtredingen. Meer informatie over de belangrijkste beschermde soorten met een opsomming van de bekendste ‘foute’ souvenirs vind je op www.wnf.nl/souvenirs of www.minlnv.nl/cites.

In Oeganda is het één uur later dan in België. Tijdens onze wintertijd is het twee uur later.

Oeganda is een relatief veilig land maar je moet zoals overal natuurlijk wel op je hoede zijn. Met name rond het nieuwe en het oude taxipark of op de Owino markt moet je alert zijn voor zakkenrollers. Dat geldt ook in de bus, indien je met het openbaar vervoer reist. Dan zijn ook grotere tassen een gewilde prooi. Waardevolle spullen die je niet direct nodig hebt, kun je het beste achterlaten op je hotelkamer of, nog beter, in bewaring geven bij de receptie van je hotel. Als je ’s avonds in Kampala over straat loopt, is het zaak dat je geen waardevolle spullen al te opzichtig op je lichaam draagt.
Wil je meer weten over de actuele veiligheidssituatie in bepaalde regio’s, raadpleeg dan de reisadviezen van het ministerie van Buitenlandse Zaken http//diplomatie.belgium.be

Het bedrijfsleven heeft de nieuwe middenklasse in Oeganda helemaal ontdekt. Jarenlang was de gezellige maar kleine Pioneer Mall het enige winkelcentrum van Kampala. Inmiddels is daar naar Zuid-Afrikaans voorbeeld een flink aantal heuse shopping malls bijgekomen, zoals tussen het oude taxipark en het nieuwe taxipark, een gebied dat Miniprice heet en waar tal van shopping malls te vinden zijn. Een attractie op zich om lekker doorheen te lopen (neem geen filmcamera mee, draag geen sieraden e.d.) en de drukte van een Afrikaanse stad te ervaren. Ook het Garden City winkelcentrum - mét bowlingbaan en bioscoop! – en het Keniase Nakumat bij het Africana Hotel zijn in trek bij de middenklasse van Kampala. Ook bij de Lugogo bypass in het noordoosten van Kampala zijn verschillende winkels en twee grote luxe supermarkten te vinden. Voor mooie souvenirs kun je evenwel nog altijd het best terecht bij de kunstmarkt achter het Nationaal Theater of de souvenirstalletjes aan Buganda Road.

Winkels zijn van maandag tot en met zaterdag geopend van 8.30 tot 18.00 uur. Op zondag zijn de meeste winkels gesloten. Banken sluiten om 16.00 uur. Kleinere winkels en kraampjes aan de rand van de weg zijn langer ‘open’ en zorgen voor bedrijvigheid gedurende de hele avond.