GEORGIË EN ARMENIË- Groepsreis - 22 dagen

Georgië heeft een oppervlakte van 69.700 km² (1,7 maal Nederland en 2,3 maal België) en telt ongeveer 4,6 miljoen inwoners waarvan er 1,3 miljoen in de hoofdstad Tbilisi wonen.
Na het uiteenvallen van de Sovjetunie is de sociaal economische situatie in Georgië danig verslechterd. Door het stilvallen van de productie, de hoge inflatie en de burgeroorlog leefden veel mensen onder het bestaansminimum. Ook nu nog leeft een groot deel van de bevolking onder de armoedegrens. Velen trachten de eindjes aan elkaar te knopen door bezittingen te verkopen, waardoor er sprake is van verarming. Pensioenen en het merendeel van de overheidslonen liggen onder het bestaansminimum, ondanks de economische groei van de afgelopen jaren en de stijgende lonen. Daarnaast stijgen de lonen zeer ongelijk verdeeld over de sectoren. Op het platteland - en in iets mindere mate in de stad - fungeert de moestuin doorgaans als alternatief vangnet. De werkloosheid ligt in steden hoger dan op het platteland, waar het boerenbedrijf een bepaalde mate van werk creëert. De afgelopen jaren zijn veel mensen weggetrokken, om elders geld te verdienen. Zo werken één miljoen Georgische gastarbeiders in Rusland.
De Georgische bevolking bestaat voor 70 procent uit Georgiërs die weer onder te verdelen zijn in:‘echte’ Georgiërs, de Mingreliers, de Svanen en de Lazen. De rest van de bevolking bestaat uit onder andere Armeniërs, Russen, Azeri, Koerden, Osseten, Abchazen, Grieken en Assyriërs. Ooit was er een vrij grote joodse gemeenschap, die is echter de afgelopen jaren grotendeels naar Israel geëmigreerd.

Armenië heeft een oppervlakte van 29.800 km² (0,80 maal Nederland, 0,9 maal België) en telt zo’n drie miljoen inwoners waarvan 65 procent in steden woont. De Armeense bevolking is goed opgeleid. Analfabetisme kwam voor kort weinig voor maar na de val van de Sovjetunie zijn de uitgaven aan onderwijs sterk gedaald. Het wordt daarom steeds lastiger om aan iedereen onderwijs te garanderen. Er is gebrek aan lesmateriaal en door de lage lonen verlaten veel leraren het onderwijs. De toegang tot het basis- en middelbaar onderwijs is vrij, voor hoger onderwijs moet daarentegen deels wel collegegeld worden betaald. Ook de uitgaven aan gezondheidszorg zijn sterk gedaald. Dit heeft tot gevolg dat de kwaliteit van de gezondheidszorg achteruit is gegaan: de sterfte in het kraambed en kindersterfte zijn zeer hoog. Bijna de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens en heeft hulp van de overheid nodig. Ook vormt geld vanuit de diaspora voor velen een (aanvullende) bron van inkomsten. De officiële werkloosheidscijfers (10 procent), zijn veel lager dan de feitelijke werkloosheid die waarschijnlijk rond 30 procent ligt. Een ander gevolg van de werkloosheid is de grote emigratie van Armeniërs naar het buitenland. De emigranten hebben zich vooral gevestigd in Rusland en de Verenigde Staten. Er wonen meer Armeniërs in de diaspora, dan in het land zelf.
De bevolking van Armenië is zeer homogeen van samenstelling. Naast Armeniërs (93 procent) wonen er Russen, Koerden, Grieken en Oekraïners.
 

Georgië heeft een oppervlakte van 69.700 km² (1,7 maal Nederland en 2,3 maal België) en telt ongeveer 4,6 miljoen inwoners waarvan er 1,3 miljoen in de hoofdstad Tbilisi wonen.
Na het uiteenvallen van de Sovjetunie is de sociaal economische situatie in Georgië danig verslechterd. Door het stilvallen van de productie, de hoge inflatie en de burgeroorlog leefden veel mensen onder het bestaansminimum. Ook nu nog leeft een groot deel van de bevolking onder de armoedegrens. Velen trachten de eindjes aan elkaar te knopen door bezittingen te verkopen, waardoor er sprake is van verarming. Pensioenen en het merendeel van de overheidslonen liggen onder het bestaansminimum, ondanks de economische groei van de afgelopen jaren en de stijgende lonen. Daarnaast stijgen de lonen zeer ongelijk verdeeld over de sectoren. Op het platteland - en in iets mindere mate in de stad - fungeert de moestuin doorgaans als alternatief vangnet. De werkloosheid ligt in steden hoger dan op het platteland, waar het boerenbedrijf een bepaalde mate van werk creëert. De afgelopen jaren zijn veel mensen weggetrokken, om elders geld te verdienen. Zo werken één miljoen Georgische gastarbeiders in Rusland.
De Georgische bevolking bestaat voor 70 procent uit Georgiërs die weer onder te verdelen zijn in:‘echte’ Georgiërs, de Mingreliers, de Svanen en de Lazen. De rest van de bevolking bestaat uit onder andere Armeniërs, Russen, Azeri, Koerden, Osseten, Abchazen, Grieken en Assyriërs. Ooit was er een vrij grote joodse gemeenschap, die is echter de afgelopen jaren grotendeels naar Israel geëmigreerd.

Armenië heeft een oppervlakte van 29.800 km² (0,80 maal Nederland, 0,9 maal België) en telt zo’n drie miljoen inwoners waarvan 65 procent in steden woont. De Armeense bevolking is goed opgeleid. Analfabetisme kwam voor kort weinig voor maar na de val van de Sovjetunie zijn de uitgaven aan onderwijs sterk gedaald. Het wordt daarom steeds lastiger om aan iedereen onderwijs te garanderen. Er is gebrek aan lesmateriaal en door de lage lonen verlaten veel leraren het onderwijs. De toegang tot het basis- en middelbaar onderwijs is vrij, voor hoger onderwijs moet daarentegen deels wel collegegeld worden betaald. Ook de uitgaven aan gezondheidszorg zijn sterk gedaald. Dit heeft tot gevolg dat de kwaliteit van de gezondheidszorg achteruit is gegaan: de sterfte in het kraambed en kindersterfte zijn zeer hoog. Bijna de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens en heeft hulp van de overheid nodig. Ook vormt geld vanuit de diaspora voor velen een (aanvullende) bron van inkomsten. De officiële werkloosheidscijfers (10 procent), zijn veel lager dan de feitelijke werkloosheid die waarschijnlijk rond 30 procent ligt. Een ander gevolg van de werkloosheid is de grote emigratie van Armeniërs naar het buitenland. De emigranten hebben zich vooral gevestigd in Rusland en de Verenigde Staten. Er wonen meer Armeniërs in de diaspora, dan in het land zelf.
De bevolking van Armenië is zeer homogeen van samenstelling. Naast Armeniërs (93 procent) wonen er Russen, Koerden, Grieken en Oekraïners.
 

Post van Georgië naar de Benlux doet er ongeveer twee tot drie weken over. De betrouwbaarheid van de post is in de afgelopen tijd aanzienlijk verbeterd Vanuit Armenië is post tien dagen tot een maand onderweg. Je kunt beter geen brieven of pakketten met geld of andere kostbaarheden opsturen. De kans is groot dat deze niet aankomen.

Internationaal telefoneren kan vanuit grote hotels, bij belkantoren of op het postkantoor. Mobiel bellen is meestal mogelijk. Informeer voor vertrek bij je provider naar de mogelijkheden en kosten. In het grootste deel van beide landen is er dekking, met uitzondering van afgelegen (berg)gebieden. Het internationale landennummer van Georgië is 00995, van Armenië 00374, van Nederland 0031 en van België 0032. Toets om van Georgië naar het buitenland te bellen eerst een 8, vervolgens een 10 en dan de landencode.

In Tbilisi en Jerevan zijn veel internetcafés, in steden als Koetaisi en Batoemi is de toegang tot het wereldwijde web beperkter.
 

'Toen God de wereld schiep, en de landen onder de volkeren verdeelde, waren de Georgiërs zo bezig met eten en drinken dat ze hun plek in de rij verloren. Maar toen ze God uitnodigden en op hem toosten, beviel hem dat gebaar zo goed en vond hij het eten zo lekker dat hij hen het beste stuk land gaf, dat stuk dat hij voor zich zelf gereserveerd had’, is het verhaal dat Georgiërs graag aan hun bezoekers vertellen.
Georgiërs houden van uitgebreid tafelen. Van walnoten, knoflook en aubergine worden de verrukkelijkste hapjes en gerechten gemaakt. Koriander, dille en peterselie maken het geheel af. Een Georgische maaltijd begint met koude en warme hapjes zoals lobia (bonen en walnotensalade), scherp gekruide gebakken stukjes lever, met knoflook gemarineerde aubergine, pkali (jonge spinaziebladeren die samen met kruiden klein gehakt zijn) khatsjapoeri (kaasflappen gemaakt van een soort pizzadeeg gevuld met kaas die ook op bijna iedere straat hoek te koop zijn) en verschillende soorten groenten in zuur ingemaakt.
Vervolgens komen er gerechten met lamsvlees, kalfsvlees of kip. Satsivi, kip in walnotensaus, is een populair gerecht. Tschakakbili is een eenpansgerecht met veel kruiden, tomaten en paprika meestal verkrijgbaar in eenvoudige eettentjes. Evenals khinkali, een soort grote ravioli (vergelijkbaar met Aziatische dumplings) gevuld met gekruid gehakt en met veel peper. Acharoeli khatsjapoeri is een variant op khatsjapoeri uit Adzjarië met in het midden een opening met gesmolten kaas en gebakken eierdooier. Poeri is een plat brood, dat bij ieder eten geserveerd wordt. Gozanikaki (walnoten in karamelglazuur) is een fameus toetje en tsjoertskhela (noten geregen aan een touwtje gedept in verdikt druivensap en hangend in de zon gedroogd) een heerlijk zoet tussendoortje.

Georgië is een wijnland bij uitstek. Tijdens de sovjetperiode kwam zeventig procent van de wijnproductie uit Georgië. Kindschmareuli is een droge witte wijn. Gurdschani is iets zoeter van smaak. Akascheni (fruitig) en teliani (droog) zijn bekende rode wijnen. Bier is overal verkrijgbaar, o.a. de merken Argo en Kazbegi en rijstbier. Chacha is de nationaal gestookte sterke drank. Natuurlijk zijn er ook frisdranken zoals Coca cola en Fanta verkrijgbaar. Borjomi mineraalwater (met een enigszins zoutige smaak) is het bekendste mineraalwater in Georgië. Het water uit de kraan kun je beter niet drinken.

In de Armeense keuken zijn veel Libanese en Turkse invloeden (kebab). Er wordt veel lams- en rundvlees gegeten en overal kun je khorovats (gebarbecued vlees of vis) bestellen. Bastoerma is gedroogd rundvlees gedrenkt in zout en kruiden, dolma is rijst en vlees in wijnbladeren. Lavash is een plat brood, dat zowel in Georgië als Armenië gebakken wordt. In beide landen eet men vaak salade van tomaat, komkommer en peterselie. Verse groenten en fruit zijn overal te koop en worden vaak langs de kant van de weg verkocht.
De nationale sterke drank in Armenië is cognac (van het merk Ararat, genoemd naar de Bijbelse berg) en wodka. Ook drinkt men sterke (Turkse) koffie. Bekende biermerken zijn: Kilikia, Kotayk en Erebuni. Jermuk is spuitwater en Noy is mineraalwater. Ook drinkt men lokaal geproduceerde rode en witte wijn.
Bijzonder in Armenië zijn de aparte eetkamers, waarover restaurants beschikken. Hier kan men zich met een gezelschap afzonderen; de aandacht van de serveerster wordt getrokken door op een belletje te drukken. Menukaarten zijn vaak in het Georgisch of Armeens geschreven; als de serveerster geen buitenlandse talen spreekt en je weet niet wat je moet bestellen, kun je eventueel bij andere gasten op het bord kijken en aanwijzen wat je wilt bestellen.

Een ontbijt in Georgië en Armenië lijkt veel op een Russisch ontbijt. Het bestaat uit brood met worst, kaas, jam of ei, zoals bij ons, maar er wordt ook altijd een warm gerecht geserveerd, variërend van een bord pap, rijst met een gehaktbal en de beroemde Russische pannenkoeken (flensjes) met hartige vulling, honing of zure room.

Georgië kent tal van nationale en religieuze feestdagen. Nieuwjaarsdag (1 januari), Orthodox kerstfeest (7 januari), Driekoningen (19 januari), Moederdag (3 maart), Orthodox Paasfeest (april), Onafhankelijkheidsdag (9 april), Onafhankelijkheidsdag van 1918 (26 mei); na het uiteenvallen van de Sovjetunie is deze feestdag in ere hersteld, Mariamoba: Maria Hemelvaart (28 augustus), Svetitskhovlba (14 oktober), Giorgoba: Heilige Jorisdag (23 november).

De belangrijkste feestdagen zijn Kerstmis en Pasen. Oud- en nieuw is een familiefeest, waarbij iedereen drie vrije dagen heeft (31 december, 1 en 2 januari) en men elkaar cadeaus geeft. Kerst wordt in de nacht van 6 op 7 januari met een nachtmis gevierd. Pasen is het belangrijkste religieuze feest. Een week voor Pasen gaan de Georgiërs naar de kerk en laten de briefjes met namen van vrienden en familieleden zegenen. Op ‘Rode Vrijdag’ worden de eieren geverfd in het aftreksel van bieten. Op de eieren schildert men vervolgens met sierlijke Georgische letters de spreuk ‘Christus is verrezen’. Op paaszondag wordt er ’s avonds uitbundig getoost en gezongen. Iedereen begroet elkaar voortdurend met ‘God is verrezen’ en tikt dan de rode eieren tegen elkaar, waarna de winnaar het gebroken ei mag eten. Rond middernacht vertrekt iedereen naar de kathedraal. Met brandende kaarsen in de hand wordt er driemaal een rondgang om de kerk gemaakt. Vervolgens zingen priesters en koren de hele nacht meerstemmige middeleeuwse liederen. De volgende dag wordt er een bezoek gebracht aan het kerkhof. Naast het graf van de overledenen wordt uitgebreid getafeld. Weer worden er toosten uitgebracht, twaalf bijzondere toosten rondom het thema van de dood. Een voor een worden de laatste eieren naar het graf gerold. Daarna wordt een glas wijn over het graf besprenkeld zodat de overledenen kunnen meegenieten in de hemel en weten dat er aan hen gedacht wordt.

Ook Armenië kent tal van nationale en christelijke feestdagen: Nieuwjaarsdag (1 januari), Kerstmis (6 januari), Internationale Vrouwendag (8 maart), Goede Vrijdag (april), Herdenking van slachtoffers van de Armeense Genocide (24 april), Bevrijdingsdag (9 mei), Dag van de eerste republiek (28 mei), Grondwetsdag (5 juli), Onafhankelijkheidsdag (21 september), Herdenkingsdag voor slachtoffers van de aardbeving van 1988 (7 december).

Tijdens de herdenking van de slachtoffers van de Armeense Genocide leggen zo’n driehonderdduizend mensen ieder jaar op 24 april bloemen bij het genocide monument in Jerevan.

Georgiërs staan bekend als de levensgenieters van de Kaukasus. Ze zijn extravert, emotioneel, romantisch en echte feestvierders. Voordat je het weet, heb je een uitnodiging bij iemand thuis. En kan het feest met bijbehorend feestmaal (soepra) beginnen, want voor een Georgiër is een gast een geschenk van God. De tafel staat centraal in het Georgische leven en wordt altijd rijkelijk gedekt. Hier ontmoet men vrienden en familie op wie men een toost uitbrengt met lange toespraken. Dit gebeurt niet zomaar maar verloopt volgens regels. Eerst wordt er een leider aangewezen, de tamada. Hij brengt de toosten uit, zolang hij spreekt mag er niet gedronken worden. Enkele van deze toosten zijn verplicht bijvoorbeeld voor de gastheer en gastvrouw, voor nog levende familie, voor gestorven familie, de vrouwen en de vrede. Toosten doe je met chacha, Georgische wodka die gemaakt is van druiven of met wijn. Georgiërs toosten nooit met bier, behalve op ‘zij die nog leven, maar eigenlijk dood zouden moeten zijn’. Met de woorden alaverdi sjentana var kan de tamada iemand anders de opdracht geven de toost af te maken. Wil iemand anders een toost uitbrengen dan zal hij eerst toestemming aan de tamada moeten vragen. Na iedere toespraak, die gelukkig erg lang kan duren, moet het glas in een keer geleegd worden. Hoogtepunt vormt de toost met de traditionele drinkhoorn (bokkenhoorn) die meestal meer dan een halve liter kan bevatten. Gaomardzjos! Proost!

Hoe overleef je als reiziger een soepra zonder helemaal geveld te worden? Regel nummer een is eten, en dat staat er altijd genoeg op tafel! Bovendien met het proeven van alle verschillende hapjes kun je de kokkin geen beter compliment maken. Drink tussen het toosten door veel mineraalwater, en ook dat is er meestal in overvloed. Houd zelf ook een toost, hoe uitgebreider hoe beter, dan hoef je namelijk even niet te drinken. Een glas weigeren is erg onbeleefd maar een klein symbolisch nipje nemen is toegestaan. Een maagzweer wordt gezien als geldige reden om niet te hoeven drinken. Een kater hebben is zeker geen goede reden want wijn is volgens de Georgiër de beste remedie tegen een kater. Vrouwen zijn vrijgesteld van drinken maar bij mannen is goed drinken een teken van vitaliteit en een soort krachtmeting. Het gaat echter niet om veel kunnen drinken zonder dronken te zijn of zonder dronken over te komen. Dronken zijn is erg onbeleefd en een teken van zwakte.

Ook als je in een restaurant of een kleine eettent zit, is het heel gebruikelijk dat je een fles wijn aangeboden krijgt van een groep Georgiërs die iets te vieren hebben. Vaak word je zelfs gevraagd aan te schuiven.

Ook Armeniërs zijn gastvrije en vrijgevige mensen. Ze lijken in eerste instantie iets introverter dan de Georgiërs, maar ook hier geldt de regel de gast is een geschenk van God. Voordat je het weet, zit je aan een rijkelijk gedekte tafel met een glas cognac of wodka in je hand. Een Armeniër die een glas heft, zegt niet gezondheid maar kenats, overleef!

Georgiërs lijken de voorkeur te geven aan zwarte kleding. Ze zeggen dat het te maken heeft met de strijd tegen de moslims in de middeleeuwen: uit respect voor de omgekomenen kleedden de nabestaanden zich in het zwart. Het is natuurlijk ook een heel praktische kleur als je geen geld hebt voor een uitgebreide garderobe.

De kerk heeft in Georgië een grote invloed op het sociale leven en benadrukt vooral de traditionele waarden. Waarden die voor meisjes anders zijn dan voor jongens. Voor meisjes is er geen plaats voor seks voor het huwelijk en na het huwelijk wordt verwacht dat ze vooral moeder en echtegenoot is. Voor plezier in bed houden veel Georgische mannen er een minnares op na. En daar hoor je de kerk niet over.
Als je in Georgië en Armenië naar de kerk gaat stelt men het op prijs dat je netjes gekleed gaat. Dus geen korte broek, korte rok of laag uitgesneden jurk. Vrouwen dragen in de kerk een hoofddoekje. Georgiërs slaan driemaal een kruis als ze langs een kerk komen. In de kerk steken zowel Armeniërs als Georgiërs een kaarsje aan. 

Meer informatie over culturele verschillen en omgangsvormen vind je in TE GAST IN Georgie & Armenie (te bestellen via www.tegastin.nl)

Door de grote hoogteverschillen, variërend van zeeniveau tot bergpieken van meer dan vijfduizend meter, kent Georgië een grote landschappelijke en klimatologische variatie. In de bergstreken is het in de zomer koel, maar aangenaam (temperaturen rond de 20 graden. In de winter is het in de bergen koud en kan de temperatuur dalen tot min 30 graden. In Svanetië duurt de winter maar liefst negen maanden per jaar en op de hoogste bergen ligt eeuwige sneeuw. Aan de Zwarte Zee is het klimaat mediterraan en de vegetatie subtropisch. In de zomer kan het in Tbilisi erg warm en vochtig zijn.
De beste reistijd voor Georgië is het voor- en najaar vanwege de warme zomers en koude winters.

Armenië heeft een landklimaat met warme zomers en koude winters. In het uiterste zuiden van het land is het subtropisch warm en heeft zelfs de winter aangename temperaturen. In de rest van het land kunnen de temperaturen in de winter dalen tot min 30 graden , zeker in de bergen. In de zomer zijn de temperaturen in de bergen aangenaam, maar het weer kan hier snel omslaan. In de Ararat vallei kan de temperatuur oplopen tot ver boven 30 graden, ook in Jerevan (1000 meter) wordt het warm. In vergelijking met Tbilisi is dit een aangenamer warmte omdat het niet vochtig is.

Voor een relatief klein land heeft Georgië een zeer gevarieerd landschap. In het noorden van het land vormt de Hoge Kaukasus de grens met Rusland. Dit gebergte strekt zich uit tot aan de Zwarte Zee en heeft bergtoppen van 5000 meter hoog. Hier ligt ook de hoogste berg van Georgië, de Shkhara met 5201 meter. In het zuiden van het land ligt de Kleine Kaukasus. Meer dan de helft van het land ligt hoger dan 900 meter en ongeveer 40 procent van de oppervlakte is bedekt met bossen. De belangrijkste rivier in het westen is de Rioni die door Koetaisi naar de Zwarte Zee stroomt. In het oosten van het land stroomt de Mtkvari die uit Turkije komt en door Tbilisi stroomt voordat hij uitmondt in de Kaspische Zee. Behalve talrijke rivieren zijn er nog 2000 minerale bronnen die ongeveer 130 miljoen liter water per dag produceren. Rond Poti aan de Zwarte Zeekust ligt een nat vlak gebied en ten noorden en zuiden hiervan gaan de heuvels langzaam over in de bergen van het binnenland. In dit subtropische gebied komen vooral thee en citrusvruchten voor. De belangrijkste wijngebieden zijn Kachetië in het oosten en Ratsje in het westen.

Minder dan 10 procent van Armenië ligt lager dan 1000 meter. Het land wordt geografisch gezien in de lengteas doormidden gesneden door een bergketen die deel is van het Zuid-Kaukasisch massief. Deze bergketen kent toppen van boven de 4000 meter. In het noordoosten van Jerevan ligt het bergmeer Sevan (1924 meter), een van de hoogste gelegen zoetwatermeren in de wereld. Het meer ontstond als gevolg van een serie vulkaanuitbarstingen. In het zuidwesten ligt de iets lager gelegen vruchtbare Ararat hoogvlakte met in het centrum Jerevan. De rest van het land bestaat uit heuvels en bergketens, droog en dor, afgewisseld met groene valleien. De hoogste berg is de Aragat (4095 meter). In het zuiden bevindt zich Armenië’s Grand Canyon: de rivier die zich tussen de nauwe rotswanden doorwringt ligt op veel plekken zo’n duizend meter lager dan de top van de kloof.
 

Tijdens de communistische sovjetperiode waren kerkdiensten verboden en werden priesters en religieuze leiders vervolgd. Gedurende een periode van zeventig jaar was religie dan ook zo goed als onzichtbaar. Na het uiteenvallen van de Sovjetunie worden zowel in Armenië als in Georgie kerken en kloosters in een razend tempo gebouwd en herbouwd. En lijken oude tradities weer helemaal op te bloeien.

Ongeveer 65 procent van de Georgische bevolking in Georgië is aanhanger van de Georgisch-orthodoxe kerk. Verder zijn er aanhangers van de Russisch-orthodoxe kerk, de Armeens apostolische kerk, joden en moslims.
Volgens de overlevering is Georgië na Armenië de oudste christelijke natie van de wereld. Het jaar 337 n.Chr. geldt als het officiële begin van het christendom in Georgië. De Georgisch-orthodoxe kerk werd in 467 n.Chr. autonoom en bleef dat met onderbrekingen van 1811 tot 1917 (Russisch heerschappij) en van 1921 tot 1943 (onder communistisch bewind). Het religieuze hart van de Georgisch-orthodoxe kerk in Georgië vormt de Djwarikerk in Mtskheta (27 kilometer van Tbilisi). De meeste mensen, zowel mannen als vrouwen, slaan bij het passeren van de kerk een kruisje.

Het grootste gedeelte (94 procent) van de bevolking in Armenië is christelijk en behoort tot de Armeens apostolische kerk. Er zijn echter ook protestanten, rooms-katholieken en aanhangers van de Russisch-orthodoxe kerk. Verder nog een kleine groep moslims.
Armenië was in 301 n.Chr. het eerste land dat het christendom als staatsreligie aannam. In de jaren die volgden ontwikkelden de Armeniërs een eigen tak van het christendom, de Armeense apostolische kerk. De stad Echmiadzin (twintig kilometer van Jerevan) is het centrum van de Armeense apostolische kerk. Bij kerken en kloosters staan typische Armeense stenen kruisen, kachkars. Volgens Armeens gebruik dien je in de kerk een kaarsje aan te steken.
 

De officiële taal van Georgië is Georgisch en wordt door ruim zeventig procent van de bevolking gesproken. Verder wordt er ook Abchazisch, Ossetisch, Armeens, Mingreels, Lazisch, Azeri en Svanoeri gesproken. Over het algemeen spreekt en verstaat iedereen ook Russisch, maar veel mensen weigeren uit principe Russisch te spreken. Jongeren spreken soms Engels, maar daarmee kun je lang niet overal terecht.
Het Georgisch is een Ibero-Kaukasische taal die op geen enkele Europese taal lijkt. Het heeft een eigen alfabet, dat bestaat uit 33 letters. Vijf klinkers en 28 medeklinkers. Georgiërs stellen het erg op prijs als je een paar woorden in het Georgisch kunt zeggen.

Hallo
Gamardzjobat

Hoe gaat het?
Rogor chart?

Met mij gaat het goed
Me kargad var

Ik versta het niet
Ar mesmis

Ik kom uit Nederland/ België
Niderlandeli/ belgieli var

Spreekt u Engels?
Inglisoeri itsit?

Dank u wel
Didi madloba

Dat is heel mooi
Dzalian lamazia

Proost!
Gaoemardzjos!

Tot ziens
Nachvamdis

De officiële taal in Armenië is Armeens en wordt door 96 procent van de bevolking gesproken. Over het algemeen spreekt en verstaat iedereen ook Russisch. Daarnaast spreekt men vaak of Engels, of Frans of Duits. Het Armeens is een Indo-Europese taal. Net als het Georgisch heeft deze taal weinig overeenkomsten met andere talen. Het alfabet telt 38 letters, die voor ons lastig te herkennen zijn. Armeniërs stellen het erg op prijs als je een paar woorden in het Armeens kunt zeggen. Een eenvoudig gesprekje zou als volgt kunnen verlopen:

Hallo
Barev dzéz

Hoe gaat het?
Vónts es/ek (jij/u) of intsjpés es/ek?

Met mij gaat het goed
Láv em

Ik kom uit Nederland/ België
Jees Hollandiayits/Belgiayiets em

Ik versta het niet
Chém haskanoem

Dat is heel mooi
Sa shat geretsik e

Dank u wel
Shnórhakaloetsyun/ merci

Proost!
Kenats!

Tot ziens
Stejstjoén (denk aan ‘stay tuned’)

Georgie

Ambassade van Georgië in Nederland
Groot Hertoginnelaan 28, 2515 EG Den Haag
T 00 31 (0)70-3029080
F 00 31 (0)70-3029081
I www.netherlands.mfa.gov.ge

Ambassade van Georgië in België
Tervurenlaan 62, 1040 Brussel
T 00 32 (0)2 761 11 91
F 00 32 (0)2 761 11 99

Nederlandse ambassade in Georgië
Sheraton Metechi Palace Hotel, 20 Telavi Street, 0103 Tbilisi
T 00 995 (8) 32 276 200
T 00 995 (8) 32 276222 (consulaat)
F 00 995 (8) 32 276 232
I www.mfa.nl/tbi

Belgisch consulaat in Georgië
Shanidze Street 3, ground floor, 0179 Tbilisi
T 00 995 (32) 231 558
F 00 995 (32) 231 558
E pierre_orloff@access.sanet.ge


Armenie

Consulaat van de Republiek Armenië in Nederland
t 222, 2585 CV Den Haag
T 00 31 (0)70-3311 002
E armconsulatehaaga@mfa.am

Ambassade vn de Republiek Armenië in België
Montoyerstraat 28, 1000 Brussel
T 00 32 (0)2 348 44 00
T 00 32 (0)2 348 44 02 (consulaat),
F 00 32 (0)2 348 44 01 (ambassade en consulaat).
E armembel@skynet.be

We adviseren je om de bagage mee te nemen in een rugzak (met binnenframe) of in een weekendtas. Een koffer raden we af. Het gewicht van je bagage kan meestal beperkt blijven tot zo'n tien kilo per persoon. Wat betreft je kleding raden we je aan om praktische kleding mee te nemen die zich makkelijk laat combineren (laag over laag). We vragen je om in je kledingkeuze respect te tonen voor de lokale cultuur. Het dragen van korte broeken en t-shirts is hier echter geen probleem, behalve bij het bezoeken van sommige kloosters. Het is aan te raden stevige wandelschoenen mee te nemen voor de wandeltochten die we maken bij Kazbegi en Mount Aragats. 's Avonds in de bergen kan het ook behoorlijk koud worden, zelfs in de zomer. Denk bij het samenstellen van je bagage aan bijvoorbeeld: zaklamp, waterfles, naaigerei, wasmiddel, universeel geldige verloopstekker, reisgids, pet, voldoende fotomateriaal, lakenzak, toiletartikelen, badslippers, zwemkleding, wekker, schrijfgerei, schaartje, beker en zakmes.

De netspanning in Georgië en Armenië is 220 volt. De stopcontacten zijn Europese stijl, een verloopstekker is niet nodig. In Georgië komen wel regelmatig stroomonderbrekingen voor. Reservebatterijen en een zaklamp zijn zeker handig om mee te nemen.

In kleine restaurants verwacht men geen fooi. Wel in trendy restaurants en cafés in de hoofdsteden; hier wordt soms al tien procent bij de rekening bijgeteld.

Het gebruik van fototoestel of videocamera in musea en bij bezienswaardigheden is meestal toegestaan, maar er moet in de regel extra voor betaald worden. Het gebruik van een flits is in kerken en musea vaak verboden. Het is strikt verboden om militaire objecten, politie en grensposten te fotograferen.

De Georgische munt is de lari (GEL). Een lari bestaat uit 100 tetri. Bankbiljetten zijn er van 1, 2, 5, 10, 20, 50 en 100 lari. Munten zijn er van 5, 10, 20 en 50 tetri. Voor één euro ontvang je 2,5 lari (oktober 2009).
De nationale munt in Armenië is de dram (AMD). Bankbiljetten zijn er van 500, 1000, 5000, 10.000, 20.000 en 50.000 dram. Munten van 10, 20, 50, 100, 200 en 500 dram. Voor één euro ontvang je 568 dram (oktober 2009).
Kijk voor de actuele wisselkoersen op: www.oanda.com/convert/cheatsheet

In grotere steden als Tbilisi, Batoemi en Koetaisi zijn pinautomaten bij de grotere banken. Als je liever niet op straat wilt pinnen, kun je in het Marriott hotel aan de Rustaveli in het centrum van Tbilisi terecht. In Georgië kun je dollars en lari pinnen. In sommige zaken kun je met creditcard betalen (VisaCard en MasterCard), maar dit is zeker niet algemeen gebruikelijk. Houd er rekening mee dat pinautomaten niet altijd werken, neem als reserve voldoende contante euro’s of Amerikaanse dollar mee.

In Armenie vind je in steden als Jerevan, Vanadzor en Sevan pinautomaten. Bij de HSBC bank aan het Hanrapetutyan Hraparak in het centrum van Jerevan kun je binnen pinnen. Ook hier geldt dat de pinautomaten niet altijd werken, neem daarom ook contante euro’s of Amerikaanse dollar mee voor in noodgevallen.

Banken zijn geopend van vrijdag tot en met vrijdag 9.00 tot 16.00 uur, met een sluiting tijdens de lunchpauze. Wisselkantoren hebben veel ruimere openingstijden.
 

Voor Georgie en  Armenie worden vaccinaties beslist aangeraden. Voor de actuele stand van zaken verwijzen we naar www.lcr.nl, de website van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR) dat de richtlijnen uitgeeft voor vaccinaties en preventie van malaria. Je kunt ook bellen met de Landelijke Vaccinatielijn voor Reizigers (0900-9584), circa € 0,45 per minuut. Reizigers uit België vinden vergelijkbare informatie op www.itg.be, de website van het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen.
Voor een advies op maat word je aangeraden vier tot zes weken voor vertrek contact op te nemen met je huisarts, de Reisdokter, een vaccinatieafdeling van de GGD, het Tropencentrum AMC in Amsterdam of Travel Clinic Havenziekenhuis in Rotterdam. Laat bij een bezoek altijd de geplande reisroute zien.

Neem een kleine reisapotheek mee met daarin o.a. jodium, pleisters, sterilon en middelen tegen koorts, diarree, verstopping, insectenbeten, zonnebrand en eventueel een middel tegen reisziekte. Denk ook aan een tekentang, thermometer (onbreekbaar), ORS (Oral Rehydration Salts, tegen uitdroging) en vitaminetabletten. Voor de hygiëne op reis o.a. een flesje desinfecteergel (daarmee kun je zonder water en zeep je handen wassen), ontsmettingsdoekjes en condooms. Als je naar een malariagebied gaat, denk dan aan anti-malaria tabletten en een geïmpregneerd muskietennet. Bovenstaande lijst is niet volledig, raadpleeg voor meer informatie over gezondheidsrisico's en de te nemen voorzorgsmaatregelen voor en tijdens de reis de website van Tropenzorg (www.tropenzorg.nl) of ga langs bij je huisarts, apotheek of vaccinerende instelling.

Zorg dat je tijdens de reis het vaccinatieboekje en bloedgroepgegevens bij je hebt. Handig om mee te nemen is het Europees medisch paspoort, een document waarmee je in urgente situaties veel problemen kan voorkomen. Het paspoort is opgesteld in elf talen, waardoor de hulpverlener (in het buitenland) eenvoudig de gegevens van de patiënt, zijn of haar ziekten, aandoeningen en medicijngebruik kan opzoeken. Ook is vermeld wie de behandelende arts is en wie er in dringende gevallen gewaarschuwd kan worden. Het medisch paspoort is onder andere verkrijgbaar bij huisarts, de Reisdokter, apotheek en GGD.

Bij aankomst is het zaak de tijd te nemen om te acclimatiseren. Probeer na aankomst het lokale levensritme over te nemen. Uiteraard voorzover het reisschema dat toelaat. Sta vroeg op, neem tussen de middag een paar uur rust en ga bijtijds naar bed. De straling van de zon in de (sub)tropen is bijzonder sterk. Wees dus voorzichtig met zonnen en zet bij uitstapjes in de volle zon iets op je hoofd. Omdat je in de droge hitte ongemerkt veel vocht verliest, moet je steeds veel blijven drinken en wat extra zout op je eten strooien. Warme dranken zijn over het algemeen beter dan ijskoude. Je maag en darmen worden dan minder belast. Het water uit de kraan kun je beter niet drinken. Flessen gezuiverd drinkwater zijn bijna overal te koop. Mocht je diarree krijgen, let er dan vooral op dat je het extra vochtverlies compenseert: veel (slappe) thee, mineraalwater of eventueel cola zonder prik. Het zouttekort kun je opheffen met ORS (Oral Rehydration Salts) of bouillon. Het heeft geen zin bij buikloop te vasten. Door niet te eten geef je je maag en darmen wel rust, maar verzwakt je lichaam nog meer.
Lees voor meer informatie het boekje ‘Hoe blijf ik gezond in de Tropen’ (uitgave KIT) of kijk op internet, zie onder andere: www.gezondopreis.nl.

Voor beide landen geldt dat er naast de ‘normale’ douanebepalingen (geen antiek, kunstschatten, drugs, wapens e.d. in- en uitvoeren) geen specifieke bepalingen zijn.

In Georgië is het in de zomer twee uur later dan in Nederland en België, en in de winter drie uur later. In Armenië is het zomers en ’s winters drie uur later dan in Nederland en België.

Georgië en Armenië zijn relatief veilige landen. Maar zoals in iedere hoofdstad moet je ook in Tbilisi en Jerevan op je eigendommen letten en mensen niet de gelegenheid geven om je spullen te stelen. Zakkenrollen, tasjesroof en straatovervallen komen overal ter wereld voor, vooral op drukke plaatsen als markten en in de metro.
Geld en belangrijke papieren kun je beter op je lichaam dragen, bijvoorbeeld in zakjes aan de binnenkant van je kleding of in een geldbuidel. Verdeel geld en documenten over verschillende plaatsen en meer personen. Stop een klein geldbedrag in je portemonnee zodat je niet al je geld kwijt bent als je zakken gerold worden. Laat geen geld of kostbare zaken slingeren in je hotelkamer. Draag foto- en filmapparatuur in een tas of rugzak, en loop niet te koop met sieraden. Maak kopieën van belangrijke reisdocumenten zoals het paspoort, visa, vliegtickets en verzekeringspapieren. Je kunt deze gegevens ook scannen en naar je eigen mailadres sturen zodat je er in elk willekeurig internetcafé over kunt beschikken.

Reizen in de autonome republiek Abchazië in het noordwesten van Georgië wordt afgeraden. Evenals het bezoeken van de autonome gebieden Zuid-Ossetië en Adzjarië. Ook de Pankisi kloof in het noordoosten van Georgië kun je beter mijden. Indien je Svanetië wilt bezoeken, kun je dit het best met een officieel reisbureau doen. Reizen in de grensgebieden van Armenië met Azerbeidzjan (met name in het noordoosten) wordt afgeraden.

Actuele informatie over de veiligheid in Georgië en Armenië vind je op www.tegastin.nl, de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken onder ‘reizen en landen’. Ook op de website van het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken: www.diplomatie.be vind je nuttige reisadviezen.
 

Het openbare leven begint in beide landen niet erg vroeg. Winkels zijn van maandag tot en met zaterdag geopend van 9.30 of 10.00 tot 19.00 uur. Supermarkten zijn vaak eerder geopend en de verkoop van groenten en fruit langs de kant van de weg lijkt dag en nacht door te gaan. Musea zijn meestal vanaf 11.00 uur open en één dag per week (meestal maandag) gesloten.

Georgië heeft een oppervlakte van 69.700 km² (1,7 maal Nederland en 2,3 maal België) en telt ongeveer 4,6 miljoen inwoners waarvan er 1,3 miljoen in de hoofdstad Tbilisi wonen.
Na het uiteenvallen van de Sovjetunie is de sociaal economische situatie in Georgië danig verslechterd. Door het stilvallen van de productie, de hoge inflatie en de burgeroorlog leefden veel mensen onder het bestaansminimum. Ook nu nog leeft een groot deel van de bevolking onder de armoedegrens. Velen trachten de eindjes aan elkaar te knopen door bezittingen te verkopen, waardoor er sprake is van verarming. Pensioenen en het merendeel van de overheidslonen liggen onder het bestaansminimum, ondanks de economische groei van de afgelopen jaren en de stijgende lonen. Daarnaast stijgen de lonen zeer ongelijk verdeeld over de sectoren. Op het platteland - en in iets mindere mate in de stad - fungeert de moestuin doorgaans als alternatief vangnet. De werkloosheid ligt in steden hoger dan op het platteland, waar het boerenbedrijf een bepaalde mate van werk creëert. De afgelopen jaren zijn veel mensen weggetrokken, om elders geld te verdienen. Zo werken één miljoen Georgische gastarbeiders in Rusland.
De Georgische bevolking bestaat voor 70 procent uit Georgiërs die weer onder te verdelen zijn in:‘echte’ Georgiërs, de Mingreliers, de Svanen en de Lazen. De rest van de bevolking bestaat uit onder andere Armeniërs, Russen, Azeri, Koerden, Osseten, Abchazen, Grieken en Assyriërs. Ooit was er een vrij grote joodse gemeenschap, die is echter de afgelopen jaren grotendeels naar Israel geëmigreerd.

Armenië heeft een oppervlakte van 29.800 km² (0,80 maal Nederland, 0,9 maal België) en telt zo’n drie miljoen inwoners waarvan 65 procent in steden woont. De Armeense bevolking is goed opgeleid. Analfabetisme kwam voor kort weinig voor maar na de val van de Sovjetunie zijn de uitgaven aan onderwijs sterk gedaald. Het wordt daarom steeds lastiger om aan iedereen onderwijs te garanderen. Er is gebrek aan lesmateriaal en door de lage lonen verlaten veel leraren het onderwijs. De toegang tot het basis- en middelbaar onderwijs is vrij, voor hoger onderwijs moet daarentegen deels wel collegegeld worden betaald. Ook de uitgaven aan gezondheidszorg zijn sterk gedaald. Dit heeft tot gevolg dat de kwaliteit van de gezondheidszorg achteruit is gegaan: de sterfte in het kraambed en kindersterfte zijn zeer hoog. Bijna de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens en heeft hulp van de overheid nodig. Ook vormt geld vanuit de diaspora voor velen een (aanvullende) bron van inkomsten. De officiële werkloosheidscijfers (10 procent), zijn veel lager dan de feitelijke werkloosheid die waarschijnlijk rond 30 procent ligt. Een ander gevolg van de werkloosheid is de grote emigratie van Armeniërs naar het buitenland. De emigranten hebben zich vooral gevestigd in Rusland en de Verenigde Staten. Er wonen meer Armeniërs in de diaspora, dan in het land zelf.
De bevolking van Armenië is zeer homogeen van samenstelling. Naast Armeniërs (93 procent) wonen er Russen, Koerden, Grieken en Oekraïners.
 

Georgië heeft een oppervlakte van 69.700 km² (1,7 maal Nederland en 2,3 maal België) en telt ongeveer 4,6 miljoen inwoners waarvan er 1,3 miljoen in de hoofdstad Tbilisi wonen.
Na het uiteenvallen van de Sovjetunie is de sociaal economische situatie in Georgië danig verslechterd. Door het stilvallen van de productie, de hoge inflatie en de burgeroorlog leefden veel mensen onder het bestaansminimum. Ook nu nog leeft een groot deel van de bevolking onder de armoedegrens. Velen trachten de eindjes aan elkaar te knopen door bezittingen te verkopen, waardoor er sprake is van verarming. Pensioenen en het merendeel van de overheidslonen liggen onder het bestaansminimum, ondanks de economische groei van de afgelopen jaren en de stijgende lonen. Daarnaast stijgen de lonen zeer ongelijk verdeeld over de sectoren. Op het platteland - en in iets mindere mate in de stad - fungeert de moestuin doorgaans als alternatief vangnet. De werkloosheid ligt in steden hoger dan op het platteland, waar het boerenbedrijf een bepaalde mate van werk creëert. De afgelopen jaren zijn veel mensen weggetrokken, om elders geld te verdienen. Zo werken één miljoen Georgische gastarbeiders in Rusland.
De Georgische bevolking bestaat voor 70 procent uit Georgiërs die weer onder te verdelen zijn in:‘echte’ Georgiërs, de Mingreliers, de Svanen en de Lazen. De rest van de bevolking bestaat uit onder andere Armeniërs, Russen, Azeri, Koerden, Osseten, Abchazen, Grieken en Assyriërs. Ooit was er een vrij grote joodse gemeenschap, die is echter de afgelopen jaren grotendeels naar Israel geëmigreerd.

Armenië heeft een oppervlakte van 29.800 km² (0,80 maal Nederland, 0,9 maal België) en telt zo’n drie miljoen inwoners waarvan 65 procent in steden woont. De Armeense bevolking is goed opgeleid. Analfabetisme kwam voor kort weinig voor maar na de val van de Sovjetunie zijn de uitgaven aan onderwijs sterk gedaald. Het wordt daarom steeds lastiger om aan iedereen onderwijs te garanderen. Er is gebrek aan lesmateriaal en door de lage lonen verlaten veel leraren het onderwijs. De toegang tot het basis- en middelbaar onderwijs is vrij, voor hoger onderwijs moet daarentegen deels wel collegegeld worden betaald. Ook de uitgaven aan gezondheidszorg zijn sterk gedaald. Dit heeft tot gevolg dat de kwaliteit van de gezondheidszorg achteruit is gegaan: de sterfte in het kraambed en kindersterfte zijn zeer hoog. Bijna de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens en heeft hulp van de overheid nodig. Ook vormt geld vanuit de diaspora voor velen een (aanvullende) bron van inkomsten. De officiële werkloosheidscijfers (10 procent), zijn veel lager dan de feitelijke werkloosheid die waarschijnlijk rond 30 procent ligt. Een ander gevolg van de werkloosheid is de grote emigratie van Armeniërs naar het buitenland. De emigranten hebben zich vooral gevestigd in Rusland en de Verenigde Staten. Er wonen meer Armeniërs in de diaspora, dan in het land zelf.
De bevolking van Armenië is zeer homogeen van samenstelling. Naast Armeniërs (93 procent) wonen er Russen, Koerden, Grieken en Oekraïners.
 

Post van Georgië naar de Benlux doet er ongeveer twee tot drie weken over. De betrouwbaarheid van de post is in de afgelopen tijd aanzienlijk verbeterd Vanuit Armenië is post tien dagen tot een maand onderweg. Je kunt beter geen brieven of pakketten met geld of andere kostbaarheden opsturen. De kans is groot dat deze niet aankomen.

Internationaal telefoneren kan vanuit grote hotels, bij belkantoren of op het postkantoor. Mobiel bellen is meestal mogelijk. Informeer voor vertrek bij je provider naar de mogelijkheden en kosten. In het grootste deel van beide landen is er dekking, met uitzondering van afgelegen (berg)gebieden. Het internationale landennummer van Georgië is 00995, van Armenië 00374, van Nederland 0031 en van België 0032. Toets om van Georgië naar het buitenland te bellen eerst een 8, vervolgens een 10 en dan de landencode.

In Tbilisi en Jerevan zijn veel internetcafés, in steden als Koetaisi en Batoemi is de toegang tot het wereldwijde web beperkter.
 

'Toen God de wereld schiep, en de landen onder de volkeren verdeelde, waren de Georgiërs zo bezig met eten en drinken dat ze hun plek in de rij verloren. Maar toen ze God uitnodigden en op hem toosten, beviel hem dat gebaar zo goed en vond hij het eten zo lekker dat hij hen het beste stuk land gaf, dat stuk dat hij voor zich zelf gereserveerd had’, is het verhaal dat Georgiërs graag aan hun bezoekers vertellen.
Georgiërs houden van uitgebreid tafelen. Van walnoten, knoflook en aubergine worden de verrukkelijkste hapjes en gerechten gemaakt. Koriander, dille en peterselie maken het geheel af. Een Georgische maaltijd begint met koude en warme hapjes zoals lobia (bonen en walnotensalade), scherp gekruide gebakken stukjes lever, met knoflook gemarineerde aubergine, pkali (jonge spinaziebladeren die samen met kruiden klein gehakt zijn) khatsjapoeri (kaasflappen gemaakt van een soort pizzadeeg gevuld met kaas die ook op bijna iedere straat hoek te koop zijn) en verschillende soorten groenten in zuur ingemaakt.
Vervolgens komen er gerechten met lamsvlees, kalfsvlees of kip. Satsivi, kip in walnotensaus, is een populair gerecht. Tschakakbili is een eenpansgerecht met veel kruiden, tomaten en paprika meestal verkrijgbaar in eenvoudige eettentjes. Evenals khinkali, een soort grote ravioli (vergelijkbaar met Aziatische dumplings) gevuld met gekruid gehakt en met veel peper. Acharoeli khatsjapoeri is een variant op khatsjapoeri uit Adzjarië met in het midden een opening met gesmolten kaas en gebakken eierdooier. Poeri is een plat brood, dat bij ieder eten geserveerd wordt. Gozanikaki (walnoten in karamelglazuur) is een fameus toetje en tsjoertskhela (noten geregen aan een touwtje gedept in verdikt druivensap en hangend in de zon gedroogd) een heerlijk zoet tussendoortje.

Georgië is een wijnland bij uitstek. Tijdens de sovjetperiode kwam zeventig procent van de wijnproductie uit Georgië. Kindschmareuli is een droge witte wijn. Gurdschani is iets zoeter van smaak. Akascheni (fruitig) en teliani (droog) zijn bekende rode wijnen. Bier is overal verkrijgbaar, o.a. de merken Argo en Kazbegi en rijstbier. Chacha is de nationaal gestookte sterke drank. Natuurlijk zijn er ook frisdranken zoals Coca cola en Fanta verkrijgbaar. Borjomi mineraalwater (met een enigszins zoutige smaak) is het bekendste mineraalwater in Georgië. Het water uit de kraan kun je beter niet drinken.

In de Armeense keuken zijn veel Libanese en Turkse invloeden (kebab). Er wordt veel lams- en rundvlees gegeten en overal kun je khorovats (gebarbecued vlees of vis) bestellen. Bastoerma is gedroogd rundvlees gedrenkt in zout en kruiden, dolma is rijst en vlees in wijnbladeren. Lavash is een plat brood, dat zowel in Georgië als Armenië gebakken wordt. In beide landen eet men vaak salade van tomaat, komkommer en peterselie. Verse groenten en fruit zijn overal te koop en worden vaak langs de kant van de weg verkocht.
De nationale sterke drank in Armenië is cognac (van het merk Ararat, genoemd naar de Bijbelse berg) en wodka. Ook drinkt men sterke (Turkse) koffie. Bekende biermerken zijn: Kilikia, Kotayk en Erebuni. Jermuk is spuitwater en Noy is mineraalwater. Ook drinkt men lokaal geproduceerde rode en witte wijn.
Bijzonder in Armenië zijn de aparte eetkamers, waarover restaurants beschikken. Hier kan men zich met een gezelschap afzonderen; de aandacht van de serveerster wordt getrokken door op een belletje te drukken. Menukaarten zijn vaak in het Georgisch of Armeens geschreven; als de serveerster geen buitenlandse talen spreekt en je weet niet wat je moet bestellen, kun je eventueel bij andere gasten op het bord kijken en aanwijzen wat je wilt bestellen.

Een ontbijt in Georgië en Armenië lijkt veel op een Russisch ontbijt. Het bestaat uit brood met worst, kaas, jam of ei, zoals bij ons, maar er wordt ook altijd een warm gerecht geserveerd, variërend van een bord pap, rijst met een gehaktbal en de beroemde Russische pannenkoeken (flensjes) met hartige vulling, honing of zure room.

Georgië kent tal van nationale en religieuze feestdagen. Nieuwjaarsdag (1 januari), Orthodox kerstfeest (7 januari), Driekoningen (19 januari), Moederdag (3 maart), Orthodox Paasfeest (april), Onafhankelijkheidsdag (9 april), Onafhankelijkheidsdag van 1918 (26 mei); na het uiteenvallen van de Sovjetunie is deze feestdag in ere hersteld, Mariamoba: Maria Hemelvaart (28 augustus), Svetitskhovlba (14 oktober), Giorgoba: Heilige Jorisdag (23 november).

De belangrijkste feestdagen zijn Kerstmis en Pasen. Oud- en nieuw is een familiefeest, waarbij iedereen drie vrije dagen heeft (31 december, 1 en 2 januari) en men elkaar cadeaus geeft. Kerst wordt in de nacht van 6 op 7 januari met een nachtmis gevierd. Pasen is het belangrijkste religieuze feest. Een week voor Pasen gaan de Georgiërs naar de kerk en laten de briefjes met namen van vrienden en familieleden zegenen. Op ‘Rode Vrijdag’ worden de eieren geverfd in het aftreksel van bieten. Op de eieren schildert men vervolgens met sierlijke Georgische letters de spreuk ‘Christus is verrezen’. Op paaszondag wordt er ’s avonds uitbundig getoost en gezongen. Iedereen begroet elkaar voortdurend met ‘God is verrezen’ en tikt dan de rode eieren tegen elkaar, waarna de winnaar het gebroken ei mag eten. Rond middernacht vertrekt iedereen naar de kathedraal. Met brandende kaarsen in de hand wordt er driemaal een rondgang om de kerk gemaakt. Vervolgens zingen priesters en koren de hele nacht meerstemmige middeleeuwse liederen. De volgende dag wordt er een bezoek gebracht aan het kerkhof. Naast het graf van de overledenen wordt uitgebreid getafeld. Weer worden er toosten uitgebracht, twaalf bijzondere toosten rondom het thema van de dood. Een voor een worden de laatste eieren naar het graf gerold. Daarna wordt een glas wijn over het graf besprenkeld zodat de overledenen kunnen meegenieten in de hemel en weten dat er aan hen gedacht wordt.

Ook Armenië kent tal van nationale en christelijke feestdagen: Nieuwjaarsdag (1 januari), Kerstmis (6 januari), Internationale Vrouwendag (8 maart), Goede Vrijdag (april), Herdenking van slachtoffers van de Armeense Genocide (24 april), Bevrijdingsdag (9 mei), Dag van de eerste republiek (28 mei), Grondwetsdag (5 juli), Onafhankelijkheidsdag (21 september), Herdenkingsdag voor slachtoffers van de aardbeving van 1988 (7 december).

Tijdens de herdenking van de slachtoffers van de Armeense Genocide leggen zo’n driehonderdduizend mensen ieder jaar op 24 april bloemen bij het genocide monument in Jerevan.

Georgiërs staan bekend als de levensgenieters van de Kaukasus. Ze zijn extravert, emotioneel, romantisch en echte feestvierders. Voordat je het weet, heb je een uitnodiging bij iemand thuis. En kan het feest met bijbehorend feestmaal (soepra) beginnen, want voor een Georgiër is een gast een geschenk van God. De tafel staat centraal in het Georgische leven en wordt altijd rijkelijk gedekt. Hier ontmoet men vrienden en familie op wie men een toost uitbrengt met lange toespraken. Dit gebeurt niet zomaar maar verloopt volgens regels. Eerst wordt er een leider aangewezen, de tamada. Hij brengt de toosten uit, zolang hij spreekt mag er niet gedronken worden. Enkele van deze toosten zijn verplicht bijvoorbeeld voor de gastheer en gastvrouw, voor nog levende familie, voor gestorven familie, de vrouwen en de vrede. Toosten doe je met chacha, Georgische wodka die gemaakt is van druiven of met wijn. Georgiërs toosten nooit met bier, behalve op ‘zij die nog leven, maar eigenlijk dood zouden moeten zijn’. Met de woorden alaverdi sjentana var kan de tamada iemand anders de opdracht geven de toost af te maken. Wil iemand anders een toost uitbrengen dan zal hij eerst toestemming aan de tamada moeten vragen. Na iedere toespraak, die gelukkig erg lang kan duren, moet het glas in een keer geleegd worden. Hoogtepunt vormt de toost met de traditionele drinkhoorn (bokkenhoorn) die meestal meer dan een halve liter kan bevatten. Gaomardzjos! Proost!

Hoe overleef je als reiziger een soepra zonder helemaal geveld te worden? Regel nummer een is eten, en dat staat er altijd genoeg op tafel! Bovendien met het proeven van alle verschillende hapjes kun je de kokkin geen beter compliment maken. Drink tussen het toosten door veel mineraalwater, en ook dat is er meestal in overvloed. Houd zelf ook een toost, hoe uitgebreider hoe beter, dan hoef je namelijk even niet te drinken. Een glas weigeren is erg onbeleefd maar een klein symbolisch nipje nemen is toegestaan. Een maagzweer wordt gezien als geldige reden om niet te hoeven drinken. Een kater hebben is zeker geen goede reden want wijn is volgens de Georgiër de beste remedie tegen een kater. Vrouwen zijn vrijgesteld van drinken maar bij mannen is goed drinken een teken van vitaliteit en een soort krachtmeting. Het gaat echter niet om veel kunnen drinken zonder dronken te zijn of zonder dronken over te komen. Dronken zijn is erg onbeleefd en een teken van zwakte.

Ook als je in een restaurant of een kleine eettent zit, is het heel gebruikelijk dat je een fles wijn aangeboden krijgt van een groep Georgiërs die iets te vieren hebben. Vaak word je zelfs gevraagd aan te schuiven.

Ook Armeniërs zijn gastvrije en vrijgevige mensen. Ze lijken in eerste instantie iets introverter dan de Georgiërs, maar ook hier geldt de regel de gast is een geschenk van God. Voordat je het weet, zit je aan een rijkelijk gedekte tafel met een glas cognac of wodka in je hand. Een Armeniër die een glas heft, zegt niet gezondheid maar kenats, overleef!

Georgiërs lijken de voorkeur te geven aan zwarte kleding. Ze zeggen dat het te maken heeft met de strijd tegen de moslims in de middeleeuwen: uit respect voor de omgekomenen kleedden de nabestaanden zich in het zwart. Het is natuurlijk ook een heel praktische kleur als je geen geld hebt voor een uitgebreide garderobe.

De kerk heeft in Georgië een grote invloed op het sociale leven en benadrukt vooral de traditionele waarden. Waarden die voor meisjes anders zijn dan voor jongens. Voor meisjes is er geen plaats voor seks voor het huwelijk en na het huwelijk wordt verwacht dat ze vooral moeder en echtegenoot is. Voor plezier in bed houden veel Georgische mannen er een minnares op na. En daar hoor je de kerk niet over.
Als je in Georgië en Armenië naar de kerk gaat stelt men het op prijs dat je netjes gekleed gaat. Dus geen korte broek, korte rok of laag uitgesneden jurk. Vrouwen dragen in de kerk een hoofddoekje. Georgiërs slaan driemaal een kruis als ze langs een kerk komen. In de kerk steken zowel Armeniërs als Georgiërs een kaarsje aan. 

Meer informatie over culturele verschillen en omgangsvormen vind je in TE GAST IN Georgie & Armenie (te bestellen via www.tegastin.nl)

Door de grote hoogteverschillen, variërend van zeeniveau tot bergpieken van meer dan vijfduizend meter, kent Georgië een grote landschappelijke en klimatologische variatie. In de bergstreken is het in de zomer koel, maar aangenaam (temperaturen rond de 20 graden. In de winter is het in de bergen koud en kan de temperatuur dalen tot min 30 graden. In Svanetië duurt de winter maar liefst negen maanden per jaar en op de hoogste bergen ligt eeuwige sneeuw. Aan de Zwarte Zee is het klimaat mediterraan en de vegetatie subtropisch. In de zomer kan het in Tbilisi erg warm en vochtig zijn.
De beste reistijd voor Georgië is het voor- en najaar vanwege de warme zomers en koude winters.

Armenië heeft een landklimaat met warme zomers en koude winters. In het uiterste zuiden van het land is het subtropisch warm en heeft zelfs de winter aangename temperaturen. In de rest van het land kunnen de temperaturen in de winter dalen tot min 30 graden , zeker in de bergen. In de zomer zijn de temperaturen in de bergen aangenaam, maar het weer kan hier snel omslaan. In de Ararat vallei kan de temperatuur oplopen tot ver boven 30 graden, ook in Jerevan (1000 meter) wordt het warm. In vergelijking met Tbilisi is dit een aangenamer warmte omdat het niet vochtig is.

Voor een relatief klein land heeft Georgië een zeer gevarieerd landschap. In het noorden van het land vormt de Hoge Kaukasus de grens met Rusland. Dit gebergte strekt zich uit tot aan de Zwarte Zee en heeft bergtoppen van 5000 meter hoog. Hier ligt ook de hoogste berg van Georgië, de Shkhara met 5201 meter. In het zuiden van het land ligt de Kleine Kaukasus. Meer dan de helft van het land ligt hoger dan 900 meter en ongeveer 40 procent van de oppervlakte is bedekt met bossen. De belangrijkste rivier in het westen is de Rioni die door Koetaisi naar de Zwarte Zee stroomt. In het oosten van het land stroomt de Mtkvari die uit Turkije komt en door Tbilisi stroomt voordat hij uitmondt in de Kaspische Zee. Behalve talrijke rivieren zijn er nog 2000 minerale bronnen die ongeveer 130 miljoen liter water per dag produceren. Rond Poti aan de Zwarte Zeekust ligt een nat vlak gebied en ten noorden en zuiden hiervan gaan de heuvels langzaam over in de bergen van het binnenland. In dit subtropische gebied komen vooral thee en citrusvruchten voor. De belangrijkste wijngebieden zijn Kachetië in het oosten en Ratsje in het westen.

Minder dan 10 procent van Armenië ligt lager dan 1000 meter. Het land wordt geografisch gezien in de lengteas doormidden gesneden door een bergketen die deel is van het Zuid-Kaukasisch massief. Deze bergketen kent toppen van boven de 4000 meter. In het noordoosten van Jerevan ligt het bergmeer Sevan (1924 meter), een van de hoogste gelegen zoetwatermeren in de wereld. Het meer ontstond als gevolg van een serie vulkaanuitbarstingen. In het zuidwesten ligt de iets lager gelegen vruchtbare Ararat hoogvlakte met in het centrum Jerevan. De rest van het land bestaat uit heuvels en bergketens, droog en dor, afgewisseld met groene valleien. De hoogste berg is de Aragat (4095 meter). In het zuiden bevindt zich Armenië’s Grand Canyon: de rivier die zich tussen de nauwe rotswanden doorwringt ligt op veel plekken zo’n duizend meter lager dan de top van de kloof.
 

Tijdens de communistische sovjetperiode waren kerkdiensten verboden en werden priesters en religieuze leiders vervolgd. Gedurende een periode van zeventig jaar was religie dan ook zo goed als onzichtbaar. Na het uiteenvallen van de Sovjetunie worden zowel in Armenië als in Georgie kerken en kloosters in een razend tempo gebouwd en herbouwd. En lijken oude tradities weer helemaal op te bloeien.

Ongeveer 65 procent van de Georgische bevolking in Georgië is aanhanger van de Georgisch-orthodoxe kerk. Verder zijn er aanhangers van de Russisch-orthodoxe kerk, de Armeens apostolische kerk, joden en moslims.
Volgens de overlevering is Georgië na Armenië de oudste christelijke natie van de wereld. Het jaar 337 n.Chr. geldt als het officiële begin van het christendom in Georgië. De Georgisch-orthodoxe kerk werd in 467 n.Chr. autonoom en bleef dat met onderbrekingen van 1811 tot 1917 (Russisch heerschappij) en van 1921 tot 1943 (onder communistisch bewind). Het religieuze hart van de Georgisch-orthodoxe kerk in Georgië vormt de Djwarikerk in Mtskheta (27 kilometer van Tbilisi). De meeste mensen, zowel mannen als vrouwen, slaan bij het passeren van de kerk een kruisje.

Het grootste gedeelte (94 procent) van de bevolking in Armenië is christelijk en behoort tot de Armeens apostolische kerk. Er zijn echter ook protestanten, rooms-katholieken en aanhangers van de Russisch-orthodoxe kerk. Verder nog een kleine groep moslims.
Armenië was in 301 n.Chr. het eerste land dat het christendom als staatsreligie aannam. In de jaren die volgden ontwikkelden de Armeniërs een eigen tak van het christendom, de Armeense apostolische kerk. De stad Echmiadzin (twintig kilometer van Jerevan) is het centrum van de Armeense apostolische kerk. Bij kerken en kloosters staan typische Armeense stenen kruisen, kachkars. Volgens Armeens gebruik dien je in de kerk een kaarsje aan te steken.
 

De officiële taal van Georgië is Georgisch en wordt door ruim zeventig procent van de bevolking gesproken. Verder wordt er ook Abchazisch, Ossetisch, Armeens, Mingreels, Lazisch, Azeri en Svanoeri gesproken. Over het algemeen spreekt en verstaat iedereen ook Russisch, maar veel mensen weigeren uit principe Russisch te spreken. Jongeren spreken soms Engels, maar daarmee kun je lang niet overal terecht.
Het Georgisch is een Ibero-Kaukasische taal die op geen enkele Europese taal lijkt. Het heeft een eigen alfabet, dat bestaat uit 33 letters. Vijf klinkers en 28 medeklinkers. Georgiërs stellen het erg op prijs als je een paar woorden in het Georgisch kunt zeggen.

Hallo
Gamardzjobat

Hoe gaat het?
Rogor chart?

Met mij gaat het goed
Me kargad var

Ik versta het niet
Ar mesmis

Ik kom uit Nederland/ België
Niderlandeli/ belgieli var

Spreekt u Engels?
Inglisoeri itsit?

Dank u wel
Didi madloba

Dat is heel mooi
Dzalian lamazia

Proost!
Gaoemardzjos!

Tot ziens
Nachvamdis

De officiële taal in Armenië is Armeens en wordt door 96 procent van de bevolking gesproken. Over het algemeen spreekt en verstaat iedereen ook Russisch. Daarnaast spreekt men vaak of Engels, of Frans of Duits. Het Armeens is een Indo-Europese taal. Net als het Georgisch heeft deze taal weinig overeenkomsten met andere talen. Het alfabet telt 38 letters, die voor ons lastig te herkennen zijn. Armeniërs stellen het erg op prijs als je een paar woorden in het Armeens kunt zeggen. Een eenvoudig gesprekje zou als volgt kunnen verlopen:

Hallo
Barev dzéz

Hoe gaat het?
Vónts es/ek (jij/u) of intsjpés es/ek?

Met mij gaat het goed
Láv em

Ik kom uit Nederland/ België
Jees Hollandiayits/Belgiayiets em

Ik versta het niet
Chém haskanoem

Dat is heel mooi
Sa shat geretsik e

Dank u wel
Shnórhakaloetsyun/ merci

Proost!
Kenats!

Tot ziens
Stejstjoén (denk aan ‘stay tuned’)

Georgie

Ambassade van Georgië in Nederland
Groot Hertoginnelaan 28, 2515 EG Den Haag
T 00 31 (0)70-3029080
F 00 31 (0)70-3029081
I www.netherlands.mfa.gov.ge

Ambassade van Georgië in België
Tervurenlaan 62, 1040 Brussel
T 00 32 (0)2 761 11 91
F 00 32 (0)2 761 11 99

Nederlandse ambassade in Georgië
Sheraton Metechi Palace Hotel, 20 Telavi Street, 0103 Tbilisi
T 00 995 (8) 32 276 200
T 00 995 (8) 32 276222 (consulaat)
F 00 995 (8) 32 276 232
I www.mfa.nl/tbi

Belgisch consulaat in Georgië
Shanidze Street 3, ground floor, 0179 Tbilisi
T 00 995 (32) 231 558
F 00 995 (32) 231 558
E pierre_orloff@access.sanet.ge 


Armenie

Consulaat van de Republiek Armenië,
Sumatrastraat 222, 2585 CV Den Haag
T 00 31 (0)70-3311 002
E armconsulatehaaga@mfa.am

Montoyerstraat 28, 1000 Brussel
T 00 32 (0)2 348 44 00
T 00 32 (0)2 348 44 02 (consulaat),
F 00 32 (0)2 348 44 01 (ambassade en consulaat).
E armembel@skynet.be

 

We adviseren je om de bagage mee te nemen in een rugzak (met binnenframe) of in een weekendtas. Een koffer raden we af. Het gewicht van je bagage kan meestal beperkt blijven tot zo'n tien kilo per persoon. Wat betreft je kleding raden we je aan om praktische kleding mee te nemen die zich makkelijk laat combineren (laag over laag). We vragen je om in je kledingkeuze respect te tonen voor de lokale cultuur. Het dragen van korte broeken en t-shirts is hier echter geen probleem, behalve bij het bezoeken van sommige kloosters. Het is aan te raden stevige wandelschoenen mee te nemen voor de wandeltochten die we maken bij Kazbegi en Mount Aragats. 's Avonds in de bergen kan het ook behoorlijk koud worden, zelfs in de zomer. Denk bij het samenstellen van je bagage aan bijvoorbeeld: zaklamp, waterfles, naaigerei, wasmiddel, universeel geldige verloopstekker, reisgids, pet, voldoende fotomateriaal, lakenzak, toiletartikelen, badslippers, zwemkleding, wekker, schrijfgerei, schaartje, beker en zakmes.

De netspanning in Georgië en Armenië is 220 volt. De stopcontacten zijn Europese stijl, een verloopstekker is niet nodig. In Georgië komen wel regelmatig stroomonderbrekingen voor. Reservebatterijen en een zaklamp zijn zeker handig om mee te nemen.

In kleine restaurants verwacht men geen fooi. Wel in trendy restaurants en caf?s in de hoofdsteden; hier wordt soms al tien procent bij de rekening opgeteld.

Het gebruik van fototoestel of videocamera in musea en bij bezienswaardigheden is meestal toegestaan, maar er moet in de regel extra voor betaald worden. Het gebruik van een flits is in kerken en musea vaak verboden. Het is strikt verboden om militaire objecten, politie en grensposten te fotograferen.

Voor Georgie en  Armenie worden vaccinaties beslist aangeraden. Voor de actuele stand van zaken verwijzen we naar www.lcr.nl, de website van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR) dat de richtlijnen uitgeeft voor vaccinaties en preventie van malaria. Je kunt ook bellen met de Landelijke Vaccinatielijn voor Reizigers (0900-9584), circa € 0,45 per minuut. Reizigers uit België vinden vergelijkbare informatie op www.itg.be, de website van het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen.
Voor een advies op maat word je aangeraden vier tot zes weken voor vertrek contact op te nemen met je huisarts, de Reisdokter, een vaccinatieafdeling van de GGD, het Tropencentrum AMC in Amsterdam of Travel Clinic Havenziekenhuis in Rotterdam. Laat bij een bezoek altijd de geplande reisroute zien.

Neem een kleine reisapotheek mee met daarin o.a. jodium, pleisters, sterilon en middelen tegen koorts, diarree, verstopping, insectenbeten, zonnebrand en eventueel een middel tegen reisziekte. Denk ook aan een tekentang, thermometer (onbreekbaar), ORS (Oral Rehydration Salts, tegen uitdroging) en vitaminetabletten. Voor de hygiëne op reis o.a. een flesje desinfecteergel (daarmee kun je zonder water en zeep je handen wassen), ontsmettingsdoekjes en condooms. Als je naar een malariagebied gaat, denk dan aan anti-malaria tabletten en een geïmpregneerd muskietennet. Bovenstaande lijst is niet volledig, raadpleeg voor meer informatie over gezondheidsrisico's en de te nemen voorzorgsmaatregelen voor en tijdens de reis de website van Tropenzorg (www.tropenzorg.nl) of ga langs bij je huisarts, apotheek of vaccinerende instelling.

Zorg dat je tijdens de reis het vaccinatieboekje en bloedgroepgegevens bij je hebt. Handig om mee te nemen is het Europees medisch paspoort, een document waarmee je in urgente situaties veel problemen kan voorkomen. Het paspoort is opgesteld in elf talen, waardoor de hulpverlener (in het buitenland) eenvoudig de gegevens van de patiënt, zijn of haar ziekten, aandoeningen en medicijngebruik kan opzoeken. Ook is vermeld wie de behandelende arts is en wie er in dringende gevallen gewaarschuwd kan worden. Het medisch paspoort is onder andere verkrijgbaar bij huisarts, de Reisdokter, apotheek en GGD.

Bij aankomst is het zaak de tijd te nemen om te acclimatiseren. Probeer na aankomst het lokale levensritme over te nemen. Uiteraard voorzover het reisschema dat toelaat. Sta vroeg op, neem tussen de middag een paar uur rust en ga bijtijds naar bed. De straling van de zon in de (sub)tropen is bijzonder sterk. Wees dus voorzichtig met zonnen en zet bij uitstapjes in de volle zon iets op je hoofd. Omdat je in de droge hitte ongemerkt veel vocht verliest, moet je steeds veel blijven drinken en wat extra zout op je eten strooien. Warme dranken zijn over het algemeen beter dan ijskoude. Je maag en darmen worden dan minder belast. Het water uit de kraan kun je beter niet drinken. Flessen gezuiverd drinkwater zijn bijna overal te koop. Mocht je diarree krijgen, let er dan vooral op dat je het extra vochtverlies compenseert: veel (slappe) thee, mineraalwater of eventueel cola zonder prik. Het zouttekort kun je opheffen met ORS (Oral Rehydration Salts) of bouillon. Het heeft geen zin bij buikloop te vasten. Door niet te eten geef je je maag en darmen wel rust, maar verzwakt je lichaam nog meer.
Lees voor meer informatie het boekje ‘Hoe blijf ik gezond in de Tropen’ (uitgave KIT) of kijk op internet, zie onder andere: www.gezondopreis.nl.

Voor beide landen geldt dat er naast de ‘normale’ douanebepalingen (geen antiek, kunstschatten, drugs, wapens e.d. in- en uitvoeren) geen specifieke bepalingen zijn.

In Georgië is het in de zomer twee uur later dan in Nederland en België, en in de winter drie uur later. In Armenië is het zomers en ’s winters drie uur later dan in Nederland en België.

Georgië en Armenië zijn relatief veilige landen. Maar zoals in iedere hoofdstad moet je ook in Tbilisi en Jerevan op je eigendommen letten en mensen niet de gelegenheid geven om je spullen te stelen. Zakkenrollen, tasjesroof en straatovervallen komen overal ter wereld voor, vooral op drukke plaatsen als markten en in de metro.
Geld en belangrijke papieren kun je beter op je lichaam dragen, bijvoorbeeld in zakjes aan de binnenkant van je kleding of in een geldbuidel. Verdeel geld en documenten over verschillende plaatsen en meer personen. Stop een klein geldbedrag in je portemonnee zodat je niet al je geld kwijt bent als je zakken gerold worden. Laat geen geld of kostbare zaken slingeren in je hotelkamer. Draag foto- en filmapparatuur in een tas of rugzak, en loop niet te koop met sieraden. Maak kopieën van belangrijke reisdocumenten zoals het paspoort, visa, vliegtickets en verzekeringspapieren. Je kunt deze gegevens ook scannen en naar je eigen mailadres sturen zodat je er in elk willekeurig internetcafé over kunt beschikken.

Reizen in de autonome republiek Abchazië in het noordwesten van Georgië wordt afgeraden. Evenals het bezoeken van de autonome gebieden Zuid-Ossetië en Adzjarië. Ook de Pankisi kloof in het noordoosten van Georgië kun je beter mijden. Indien je Svanetië wilt bezoeken, kun je dit het best met een officieel reisbureau doen. Reizen in de grensgebieden van Armenië met Azerbeidzjan (met name in het noordoosten) wordt afgeraden.

Actuele informatie over de veiligheid in Georgië en Armenië vind je op www.tegastin.nl, de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken onder ‘reizen en landen’. Ook op de website van het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken: www.diplomatie.be vind je nuttige reisadviezen.
 

Het openbare leven begint in beide landen niet erg vroeg. Winkels zijn van maandag tot en met zaterdag geopend van 9.30 of 10.00 tot 19.00 uur. Supermarkten zijn vaak eerder geopend en de verkoop van groenten en fruit langs de kant van de weg lijkt dag en nacht door te gaan. Musea zijn meestal vanaf 11.00 uur open en één dag per week (meestal maandag) gesloten.